بررسی تأثیر برنامه آموزشی پیشگیری از اعتیاد بر گرایش و نگرش دانشآموزان نسبت به مصرف مواد
الموضوعات :سیده منصوره سپهریان 1 , سید بکتاش سپهریان 2
1 - کارشناسی ارشدعلوم تربیتی، گرایش تحقیقات آموزشی
2 - کارشناسی ارشد، مهندسی سوانح طبیعی
الکلمات المفتاحية: برنامه آموزشی, اعتیاد, گرایش, نگرش, مصرف مواد,
ملخص المقالة :
اعتیاد به مواد مخدر، امروزه یکی از معضلات اساسی زندگی بشری بهشمار میرود و میتواند هر گوشه از زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد بنابراین هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر برنامه آموزشی پیشگیری از سوءمصرف مواد مخدر بر گرایش و نگرش دانشآموزان متوسطه دوم بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش نیمهتجربی با طرح پیشآزمون–پسآزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری دانشآموزان متوسطه دوم شهرستان ایذه بود که ۴۰ نفر به روش نمونهگیری تصادفی خوشهای انتخاب و به دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۲۰ نفر) تقسیم شدند. ابزارهای گردآوری دادهها پرسشنامه نگرش به مواد مخدر کریمی و همکاران(1391) و پرسشنامه گرایش به مواد مخدر زرگر و همکاران(1387) بود. گروه آزمایش در معرض برنامه آموزشی پیشگیری از اعتیاد قرار گرفت که شامل ۱۲ جلسه بود قرار گرفتند و گروه کنترل هیچ آموزشی دریافت نکرد. طول مدت اجرای برنامه حدود ۳ ماه بود. دادهها با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس تجزیهوتحلیل شد. نتایج تحلیل کوواریانس تکمتغیره نشان داد که برنامه آموزشی تأثیر معناداری بر کاهش گرایش به مصرف مواد داشت و حدود ۹۰ درصد تغییرات پسآزمون گرایش به برنامه مرتبط بود. همچنین تأثیر معناداری بر بهبود نگرش نسبت به اعتیاد داشت و حدود ۶۹ درصد تغییرات پسآزمون نگرش به برنامه آموزشی مرتبط بود. باتوجه به نتایج اهمیت طراحی برنامههای مهارتمحور و مشارکتی در مدارس، بهرهگیری از روشهای فعال آموزشی را برای پیشگیری از مصرف مواد در سنین نوجوانی و جوانی برجسته میسازد.
توکلی، ن. (1404). آمار جدید معتادان در کشور. خبرآنلاین. https://www. khabaronline. ir/news/2110297/
جعفرینژاد، لیلا و بنائی علیایی، زهرا. (1398). اثربخشی دوره آموزش گروهی فردمدار بر پیشگیری از سوءمصرف مواد مخدر نوجوانان پسر مقطع متوسطه دوم شهر شیراز. سومین کنفرانس بینالمللی پژوهش در روانشناسی، مشاوره و علوم تربیتی. https://civilica. com/doc/914860
دلاور، علی؛ رضایی، علی محمد؛ علیزاده، ابراهیم. (1388). رابطه مولفههای خانوادگی با نگرش به مواد مخدر در بین دانشآموزان مقطع متوسطه شهر تهران. نشریه علمی روانشناسی بالینی و شخصیت، دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 13آبان، صفحه 34-21. . https://dorl. net/dor/20. 1001. 1. 23452188. 1388. 7. 2. 3. 3
زرگر، یدالله؛ نجاریان، بهمن و نعای، عبدالزهرا. (1387). بررسی رابطه ویژگیهای شخصیتی (هیجان خواهی، ابراز وجود، سرسختی روانشناختی)، نگرش مذهبی و رضایت زناشویی با آمادگی به اعتیاد به مواد مخدر. مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، 1 (3)، 120-99.
فیضی، حسین؛ ویسی رایگانی، علیاکبر؛ عبدی، علرضا و مردوخی، مهدی. (1394). علل گرایش به مصرف مواد از دیدگاه مراجعهکنندگان به مراکز ترک اعتیاد استان کرمانشاه. نشریه پژوهش توانبخشی در پرستاری، دوره 2، شماره 2. http://ijrn. ir/article-1-197-fa. html
قائدامینی هارونی، غلامرضا؛ بحرینی بروجنی، مجید؛ میرشاه جعفری، سیدابراهیم و سپهری بروجنی، کبری. (1396). اثربخشی چهار روش پیشگیری از سوءمصرف مواد بر نگرش نسبت به مواد مخدر و سلامت روان دانشآموزان پسر دوره متوسطه. پژوهشهای علوم شناختی و رفتاری، 64-51. https://doi. org/10. 22108/cbs. 2017. 21762
کریمی، یوسف؛ حسینیالمدنی، سیدعلی؛ احدی، حسن؛ بهرامی، هادی؛ معاضدیان، آمنه. (۱۳۹۱). مقایسه تابآوری، سبکهای هویتی، معنویت و حمایت اجتماعی ادراک شده در افراد معتاد، غیر معتاد و بهبود یافته. فصلنامه علمی اعتيادپژوهي. 6(۲۱)،۴۷-۶۴. http://etiadpajohi. ir/article-1-332-fa. html
نارویی، مصیب. (1398). بررسی علل و عوامل مرتبط در گرایش جوانان به مصرف مواد مخدر (مطالعه موردی منطقه جلگه چاه هاشم). پیشرفتهای نوین در علوم رفتاری، 58-46. http://ijndibs. com/article-1-337-fa. html
Blum, R. W. , Lai, J. , Martinez, M. , & Jessee, C. (2022). Adolescent connectedness: cornerstone for health and wellbeing. bmj, 379.
Jarnecke, A. M. , Saraiya, T. C. , Brown, D. G. , Richardson, J. , Killeen, T. , & Back, S. E. (2022). Examining the role of social support in treatment for co-occurring substance use disorder and posttraumatic stress disorder. Addictive behaviors reports, 15, 100427. https://doi. org/10. 1016/j. abrep. 2022. 100427
Kleinkorres, R. , Stang‐Rabrig, J. , & McElvany, N. (2023). The longitudinal development of students' well‐being in adolescence: The role of perceived teacher autonomy support. Journal of Research on Adolescence, 33 (2), 496-513.
Lekamge, R. B. , Jain, R. , Sheen, J. , Solanki, P. , Zhou, Y. , Romero, L. ,. .. & Ilic, D. (2025). Systematic review and meta-analysis of the effectiveness of whole-school interventions promoting mental health and preventing risk behaviours in adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 54 (2), 271-289.
Liu, X. Q. , Guo, Y. X. , & Wang, X. (2023). Delivering substance use prevention interventions for adolescents in educational settings: A scoping review. World journal of psychiatry, 13 (7), 409. https://doi. org/10. 5498/wjp. v13. i7. 409
Mardani, M. , Alipour, F. , Rafiey, H. , Fallahi-Khoshknab, M. , & Arshi, M. (2023). Challenges in addiction-affected families: a systematic review of qualitative studies. BMC psychiatry, 23 (1), 439.
Miech, R. A. , Johnston, L. D. , Patrick, M. E. , O'Malley, P. M. , & Bachman, J. G. (2024). Monitoring the Future National Survey Results on Drug Use, 1975-2023: Overview and Detailed Results for Secondary School Students. Institute for Social Research. https://nida. nih. gov/
Mohammadpoorasl, A. , Fakhari, A. , Rostami, F. , & Vahidi, R. (2007). Predicting the initiation of substance abuse in Iranian adolescents. Addictive behaviors, 32 (12), 3153-3159. https://doi. org/10. 1016/j. addbeh. 2007. 03. 015
Monari, E. N. , Booth, R. , Forchuk, C. , & Csiernik, R. (2024). Experience of family members of relatives with substance use disorders: An integrative literature review. Creative nursing, 30 (3), 232-244.
Nawi, A. M. , Ismail, R. , Ibrahim, F. , Hassan, M. R. , Manaf, M. R. A. , Amit, N. ,... & Shafurdin, N. S. (2021). Risk and protective factors of drug abuse among adolescents: a systematic review. BMC public health, 21 (1), 2088.
Padir, F. , Farokhzadian, J. , Foroughameri, G. , & Alidousti, K. (2025). The effect of virtual drug abuse prevention education on the knowledge and attitude of Iranian street children. Journal of Education and Health Promotion, 14 (1), 158. https://doi. org/10. 4103/jehp. jehp_1806_23
Sarani, E. M. , Ahmadi, J. , Oji, B. , Mahi-Birjand, M. , Bagheri, N. , Bazrafshan, A. ,... & Abdollahpour-Alitappeh, M. (2020). Investigating the sequential patterns of methamphetamine use initiation in Iran. Substance Abuse Treatment, Prevention, and Policy, 15 (1), 52. https://doi. org/10. 1186/s13011-020-00297-z
United Nations Office on Drugs and Crime. (2022). World Drug Report 2022. https://www. unodc. org/unodc/en/data-and-analysis/wdr2022. html
United Nations Office on Drugs and Crime. (2025). World Drug Report. 2025. https://www. unodc. org/unodc/data-and-analysis/world-drug-report-2025. html
World Health Organization (WHO). (2023). Global status report on preventing substance use and associated mental health conditions. Geneva: WHO. https://www. who. int/publications/i/item/9789240077724
Xu, R. (2023). The importance of family, peer, and romantic relationships on adolescent development. Journal of Student Research, 12 (1). https://doi. org/10. 47611/jsr. v12i3. 4155.
