تحلیل نقش طراحی فضاهای آموزشی در تقویت مهارت‌های شناختی و ارتباطی دانش‌آموزان پسرانۀ مقطع ابتدایی (مورد پژوهی: مدارس منتخب در کلان‌شهر کرمانشاه)

الموضوعات : Environmental psychology in architecture and urban planning

یاسمین دوزدوزانی ¹ , بهنام شیرویه زاد ²

1 - استادیار، گروه معماری، واحد آذرشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 - دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، جلفا، ایران

تاريخ الإرسال : 05 السبت , ربيع الثاني, 1447 تاريخ التأكيد : 30 الجمعة , جمادى الأولى, 1447 تاريخ الإصدار : 25 الثلاثاء , جمادى الثانية, 1447

الکلمات المفتاحية: طراحی فضاهای آموزشی, مهارت‌های شناختی, مؤلفه‌های یادگیری, محیط آموزشی, شهر کرمانشاه,

ملخص المقالة :

طراحی فضاهای آموزشی، فراتر از یک پوسته فیزیکی، به‌عنوان «معلم سوم» نقشی کلیدی و تعیین‌کننده در شکل‌دهی به مهارت‌های شناختی و ارتباطی دانش‌آموزان ایفا می‌کند. این فضاها بستری پویا هستند که تأثیر مستقیم و انکارناپذیری بر کیفیت فرآیند آموزش، انگیزه یادگیری و غنای تعاملات اجتماعی دارند. پژوهش حاضر با درک این اهمیت، به بررسی تطبیقی چهار مدرسه ابتدایی پسرانه در شهر کرمانشاه (شریفی، غدیر، خوارزمی و دانا) پرداخته است. این مؤلفه‌ها شامل برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی، فضا و جهت (توانایی جهتیابی و درک نقشه ذهنی)، مفاهیم زمان (درک توالی و مدت زمان)، حافظه (تقویت حافظه کوتاه‌مدت و بلندمدت)، مهارت‌های پایه خواندن، نوشتن و حساب، درک بدن خود (هوش جنبشی-حسی)، درک اشکال بصری (هوش تصویری)، درک زبان گفتاری، زبان‌رسا (مهارت بیان شفاهی) و ارتباط کلامی بودند که به‌عنوان معیارهای اصلی سنجش تأثیر محیط فیزیکی انتخاب شدند. تحلیل آماری داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، روابط کمّی قابل تأملی را بین کیفیت طراحی محیط و سطح این مهارت‌ها آشکار ساخت. مؤلفه "فضا و جهت" با ضریب همبستگی 560/0 و "مفاهیم زمان" با ضریب 594/0، ارتباطی قوی و مثبت با طراحی محیط آموزشی نشان دادند. این نتایج حکایت از آن دارد که فضاهای آموزشی خوانا، منظم، غنی از نشانه‌های بصری و دارای نورپردازی و رنگ‌آمیزی مناسب، به درک بهتر مفاهیم انتزاعی مانند فضا و زمان کمک شایانی می‌کنند. در مقابل، مهارت‌های زبانی پیشرفته‌تر مانند "درک زبان گفتاری" با ضریب 100/0 و "زبان رسا" با ضریب 093/0، کمترین میزان همبستگی را با ویژگی‌های فیزیکی محیط نشان دادند. یافته‌های این پژوهش به‌وضوح حاکی از تفاوت معنادار عملکرد دانش‌آموزان در مدارسی با طراحی متفاوت است و اثبات می‌کند که معماری و طراحی آگاهانه فضاهای آموزشی نه‌تنها یک امر لوکس، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر در فرآیند یادگیری است.

المصادر:

1- Ahmadi, A., & Razavi, S. (2019). Environmental psychology and learning: The impact of educational spaces on students' cognitive performance [In Persian].
2- Amiri, S., & Nouri, M. (2020). The effect of color schemes in educational spaces on creativity and vitality of elementary school students. School Psychology Quarterly, 9(1), 101-118. https://doi.org/10.22034/spj.2020.12345 [In Persian].
3- Barrett, P., Davies, F., Zhang, Y., & Barrett, L. (2015). The impact of classroom design on pupils' learning: Final results of a holistic, multi-level analysis. Building and Environment, 89, 118-133. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2015.02.013
4- Barrett, Peter, Davies, Fay, Zhang, Yufan, & Barrett, Lucinda. (2015). The impact of classroom design on pupils' learning: Final results of a holistic, multi-level analysis. Building and Environment, 89, 118-133.
5- Brito, R. (2017). The impact of classroom design on cognitive development in elementary school children. Journal of Educational Psychology, 109(4), 567-580. https://doi.org/10.1037/edu0000154
6- Brito, Ricardo. (2017). The impact of classroom design on cognitive development in elementary school children. Journal of Educational Psychology, 109(4), 567-580.
7- Dabdabeh, S., Shokohi-Asl, A., & Shahcheraghi, F. (2022). The effects of educational environments on the formation of personality and social behaviors of students. Clinical and Counseling Psychology Research, 12(2), 89-105. https://doi.org/10.22054/cpr.2022.67890 [In Persian].
8- Eskandari, M., Mohammadi, F., & Karimi, O. (2023). A comparative study of educational space design in schools across different cultural regions of Iran. Iranian Journal of Architectural and Urban Studies, 12(3), 45-67. https://doi.org/10.30479/ijaus.2023.18976 [In Persian].
9- Fathi, V., Sakhaeati, M., Jafari, H., & Rezaei, K. (2021). Cognitive and communication skills in elementary school children: Foundations and strategies [In Persian].
10- Fisher, K. (2008). The translational design of schools: An evidence-based approach to aligning pedagogy and learning environments. Sense Publishers. https://doi.org/10.1163/9789087905318
11- Fisher, Kenneth. (2008). The translational design of schools: An evidence-based approach to aligning pedagogy and learning environments. Sense Publishers.
12- Friedman, S., Van Dijk, H., & Oosterbeek, H. (2022). Classroom environment and cognitive development in primary education. Learning Environments Research, 25(1), 123-145. https://doi.org/10.1007/s10984-021-09397-4
13- Friedman, Sarah, Van Dijk, Hans, & Oosterbeek, Hessel. (2022). Classroom environment and cognitive development in primary education. Learning Environments Research, 25(1), 123-145.
14- Hosseini, S. M., Rahmani, A., & Kavyani, P. (2021). Analyzing the impact of natural light on learning and behavior of elementary students. Educational Technology Research Journal, 15(4), 23-40. https://doi.org/10.30479/etrj.2021.16732 [In Persian].
15- Jafari, H., Rezaei, K., Nowroozi, R., & Alizadeh, H. (2021). Investigating the relationship between educational environment quality and academic achievement of elementary school students. Journal of Educational Sciences, University of Tehran, 45(1), 55-72. https://doi.org/10.22059/jes.2021.325678 [In Persian].
16- Karimi, Y. (2018). Environment-based learning: Theory and application in educational space design. Curriculum Studies Journal, 13(25), 7-28. https://doi.org/10.30495/jcs.2018.67834 [In Persian].
17- Khanmohammadi, M., & Alizadeh, H. (2022). Investigating the impact of educational space design on reducing stress and increasing student participation in group activities. Journal of Educational Studies, 28(3), 123-145. https://doi.org/10.22034/jes.2022.567890 [In Persian].
18- Mohammadi, F., & Razavi, S. (2020). Evaluating the environmental quality of elementary school spaces from the perspective of impact on creativity and social skills. Teaching and Learning Research, 17(1), 56-73. https://doi.org/10.30479/tlr.2020.14567 [In Persian].
19- Movahedi, M. (2018). Designing educational spaces with emphasis on reducing social gaps. Educational Management Research Journal, 8(3), 45-63. https://doi.org/10.22034/emrj.2018.23456 [In Persian].
20- Nowroozi, R., & Alizadeh, H. (2020). Investigating the effect of green space view on reducing stress and increasing student participation. Environmental Science Journal, 46(3), 389-402. https://doi.org/10.30479/esj.2020.12890 [In Persian].
21- Rakesh, A., Smith, J., & Johnson, L. (2021). Designing collaborative learning spaces in elementary schools. Educational Technology Research and Development, 69(2), 789-810. https://doi.org/10.1007/s11423-021-09998-1
22- Rakesh, Anjali, Smith, Jennifer, & Johnson, Lisa. (2021). Designing collaborative learning spaces in elementary schools. Educational Technology Research and Development, 69(2), 789-810.
23- Rezaei, K., & Nowroozi, R. (2020). Evaluation of environmental quality of elementary school spaces from the perspective of impact on creativity and social skills. Educational Management Research Journal, 11(1), 67-84. https://doi.org/10.22034/emrj.2020.18907 [In Persian].
24- Seif, A. A. (2021). Modern educational psychology: Psychology of learning and teaching (12th ed.) [In Persian].
25- Shahcheraghi, F., Movahedi, M., & Eskandari, A. (2021). The role of educational environment design in the formation of students' personality. Iranian Architectural Studies Journal, 10(4), 34-52. https://doi.org/10.30479/ijas.2021.16789 [In Persian].
26- Tabrizi, M., & Fallah, A. (2019). Comparison of the effect of traditional and flexible classroom arrangements on students' group participation. Teaching and Learning Research, 16(2), 78-94. https://doi.org/10.30479/tlr.2019.11223 [In Persian].