آسیب شناسی نظام برنامه ریزی مسکن گروه های کم درآمد با رویکرد زیست پذیری در شهر کرمانشاه

الموضوعات : Urban and Regional Planning Studies

مجید شریفی ¹ , اکبر عبداله زاده طرف ² , داریوش ستارزاده ³ , حبیب شاه حسینی ⁴

1 - دانشجوی دکتری‌‌‌‌‌‌، گروه شهرسازی‌‌‌‌‌‌، دانشگاه آزاد اسلامی‌‌‌‌‌‌، واحد تبریز‌‌‌‌‌‌، تبریز‌‌‌‌‌‌، ایران.
2 - دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز
3 - استادیار گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
4 - گروه هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

تاريخ الإرسال : 19 الأربعاء , صفر, 1447 تاريخ التأكيد : 27 الأحد , ربيع الثاني, 1447 تاريخ الإصدار : 13 الثلاثاء , رجب, 1448

الکلمات المفتاحية: آسیب شناسی, نظام برنامه ریزی, مسکن گروه های کم درآمد, زیست پذیری, شهر کرمانشاه ,

ملخص المقالة :

 مسکن عنصری مرکزی است که قادر است توسعه اقتصادی، محیط زیست و رفاه اجتماعی را در دستیابی به جامعه و محیط زیست پایدار به یکدیگر پیوند دهد. پایداری با توسعه مسکن به دست می آید؛ به طوری که امکان ارتقای عدالت اجتماعی رشد تولیدات اقتصادی و ترویج حفاظت از محیط زیست، با برنامه ریزی ساخت، طراحی و مدیریت آن عملی شود. مسکن به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار شهری، نقشی اساسی در ارتقای کیفیت زندگی و تحقق عدالت اجتماعی دارد. گروه‌های کم‌درآمد به‌دلیل محدودیت‌های اقتصادی، ناپایداری درآمد، و دسترسی نابرابر به خدمات، بیش از دیگران در معرض آسیب‌های مسکونی و محرومیت شهری قرار دارند. پژوهش حاضر با هدف آسیب‌شناسی نظام برنامه‌ریزی مسکن گروه‌های کم‌درآمد با رویکرد زیست‌پذیری در شهر کرمانشاه انجام شده است. رویکرد تحقیق تطبیقی بوده و با بهره‌گیری از داده‌های پیمایشی، دو پروژه مسکن مهر این شهر به‌عنوان مطالعات موردی بررسی و مقایسه شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که پایایی و روایی آن تأیید شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و آزمون فریدمن تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد شاخص‌های کالبدی-فیزیکی در اولویت نخست آسیب‌پذیری قرار دارند، سپس شاخص‌های مدیریتی-نهادی، مطلوبیت و سازگاری، توسعه میان‌افزا و عدالت و تساوی به‌ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. همچنین رعایت تراکم ساختمانی، شاخص اجتماعی، شاخص اقتصادی و شاخص اکولوژیکی-زیستی در پایین‌ترین رده‌ها قرار داشتند. این نتایج بیانگر آن است که مهم‌ترین چالش‌ها در نظام برنامه‌ریزی مسکن اقشار کم‌درآمد کرمانشاه به ابعاد کالبدی و مدیریتی محدود نمی‌شود بلکه ضعف در رعایت تراکم، ناکافی بودن زیرساخت‌های اجتماعی، کاستی‌های اقتصادی و بی‌توجهی به ملاحظات زیست‌محیطی نیز نقش تعیین‌کننده دارند. بر این اساس، ارتقای کیفیت زیست‌پذیری در این پروژه‌ها نیازمند اقدامات چندبعدی است؛ از جمله بازنگری در ضوابط تراکم و طراحی شهری، تقویت مشارکت اجتماعی و محلی، تدوین سیاست‌های حمایتی اقتصادی، و ادغام الزامات زیست‌محیطی در فرایند برنامه‌ریزی. نوآوری این تحقیق در بومی‌سازی شاخص‌های جهانی زیست‌پذیری و به‌کارگیری آن‌ها در ارزیابی پروژه‌های مسکن مهر کرمانشاه است که می‌تواند به‌عنوان الگوی ارزیابی در سایر شهرهای کشور به‌کار رود. نتایج این پژوهش می‌تواند در سیاست‌گذاری و بهبود برنامه‌های مسکن اجتماعی مؤثر واقع شده و از تکرار کاستی‌های مشابه در پروژه‌های آتی جلوگیری کند.

المصادر:

ابطحی، رضا و سیف، علی (1391). تخریب محیط زیست و مهاجرت جمعیت در شهرهای مرزی ایران. فصلنامه جغرافیای انسانی، ۳(۲)، ۲۵-۴۲.
ایراندوست، عباس و صرافی، مجتبی (۱۳۸۶). روند تکوین سکونتگاه‌های حاشیه‌نشین کرمانشاه. نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، ۷(۲۶)، ۱۲۷-۱۴۱.
سرگزی، محمد و همکاران. (1400). وضعیت پروژه مسکن مهر استان کرمانشاه. نشریه مدیریت شهری، ۱۵(۳)، ۴۵-۶۹.
فنگ، ژیان و همکاران (2018). تأثیرات اجتماعی پروژه‌های شهری کرمانشاه. مجله برنامه‌ریزی شهری، ۱۱(۴)، ۱۲۳-۱۴۰.
وزیری‌زاده، مهری و حق‌شناس گرگانی، احمد (1402). تحلیل شکست نظام مسکن رسمی. نشریه برنامه‌ریزی شهری، ۱۹(۲)، ۱۱۰-۱۳۳.
شکوهی بیدهندی، مهدی و همکاران. (1397). ارزیابی الگوهای بومی مسکن در بندر خمیر. نشریه پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، ۱۰(۱)، ۴۵-۶۰.
جافری، حمید و همکاران. (1401). تحلیل استراتژی‌های توسعه پروژه‌های مسکن مهر شهرضا. مجله مدیریت شهری، ۱۸(۳)، ۹۱-۱۰۸.
صلواتی، عادل و پورمحمدی، سحر (1402). شناسایی پیشران‌های کلیدی اقتصادی و اجتماعی برنامه‌ریزی مسکن سنندج. مجله توسعه شهری، ۲۱(۱)، ۷۴-۹۱.
مرکز آمار ایران (۱۳۹۵). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن. تهران: مرکز آمار ایران.
معمری، فاطمه و همکاران، (۱۳۹۸). بررسی چندوجهی کیفیت مسکن. نشریه برنامه‌ریزی شهری و روستایی، ۱۴(۲)، ۳۱-۴۵.



Auguhio, M., & Shieuma, J. (2015). Strategies for affordable indigenous building materials in Nigeria. Urban Studies, 52(3), 410-427.
Barrow, C. J. (1992). Population growth and land degradation: The environmental impact of demographic change. Environment and Urbanization, 4(2), 27-39.
Carney, S. (2022). The Role of Government in Affordable Housing. Housing Policy Debate, 32(3), 234-251.
Douglas-Sagiet, H., et al. (1990). Economic aspects of resource degradation in Africa and Latin America. Environmental Economics, 12(1), 15-30.
Engelman, R., & Leroy, P. (1993). Demographic processes and land degradation. Land Use Policy, 10(2), 123-135.
Hankissland, E. (2009). Urban Liveability, Safety and Urban Resilience. Urban Geography Journal, 5(1), 63-78.
Hy Yan, M. (2012). Justice and the liveable city in modern urban planning. Urban Studies, 49(2), 345-364.
Kancha, K. (1996). Population displacement, environmental degradation and financial reforms: An Asian perspective. International Journal of Urban Management, 5(1), 69-81.
Mast, E. (2023). Construction, New Housing, and Urban Economics. Journal of Housing Economics, 62, 101847.
Wang, Z., et al. (2011). The Impact of Urban Livability on City Attractiveness. Journal of Urban Affairs, 33(2), 113-129.