بازآفرینی اسطورة ققنوس در شعر معاصر فلسطین با تکیه بر رویکرد میرچا الیاده

الموضوعات : Mytho

علی نجفی ایوکی ¹ , ملیکا افروز ²

1 - دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایرا
2 - دانشجو دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

تاريخ الإرسال : 11 الأحد , محرم, 1447 تاريخ التأكيد : 01 الثلاثاء , ربيع الثاني, 1447 تاريخ الإصدار : 02 الإثنين , رجب, 1447

الکلمات المفتاحية: اسطورة ققنوس, شعر فلسطین, میرچا الیاده, بازگشت به بنیان, رستاخیز سیاسی,

ملخص المقالة :

اسطوره، نیرویی فعال با وزنی کلان و منشور عملی جوامع بدوی است. شاعران فلسطینی با پیوند اسطورة انسان بدوی به زندگی انسان امروزی، به دنبال رساندن منظوری خاص از دغدغه‌های خود هستند. آن‌ها با کاربست اسطوره‌های گوناگون، از جمله اسطورة ققنوس، تصویری شاعرانه از آلام و رنج‌های خود به نمایش می‌گذارند. پژوهش حاضر به روش تحلیلی ـ تطبیقی و با تکیه بر نظریة اسطوره‌شناسی میرچا الیاده و رویکردی هرمنوتیکی، خوانش شاعران معاصر فلسطین از اسطورة ققنوس را بررسی می‌کند. در این راستا، ابتدا نمادها، رمزگشایی و ابعاد زبانی و نحوی اشعار تحلیل می‌شود و سپس بر اساس نظریة الیاده، لایه‌های پنهان معنایی این اشعار آشکار می‌شود. با توجه به آرای الیاده در ارتباط با اسطوره‌های بازگشت به بنیان، نگارندگان پس از کشف چگونگی بازگشت ققنوس، به این مسأله پاسخ می‌دهند که شاعران فلسطینی با کاربست این اسطوره به خلق چه مضامینی در سروده‌های خود پرداخته‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سمیح القاسم با نگاهی مأيوس، تنها از ویژگی‌های پرندة ققنوس برای تصویرسازی شعری استفاده می‌کند. فدوی طوقان و معین بسیسو با کاربست این اسطوره، به بیان اهداف سیاسی و اجتماعی می‌پردازند و در مقابل، کاربست این اسطوره در شعر محمود درويش در خدمت مفاهیم شخصی است.

المصادر:

الیاده، میرچا. (1367). افسانه و واقعیت. ترجمه: نصرالله زنگویی. تهران: پاپیروس.
إمام، عبد الفتاح إمام. (بی¬تا). معجم ديانات وأساطير العالم، المجلد الثالث، مصر: مكتبة مدبولي.
بسیسو، معین. (۲۰۰۸). الأعمال الشعرية الكاملة. بيروت: دارالعودة.
بشیری، علی. (۲۰۱۸). طائر الموت والانبعاث في شعر نيما والسياب: دراسة مقارنة حول قصيدتي ققنوس، والقصيده والعنقاء. بحوث في الأدب المقارن، ٢٨، ٥٨_٤١.
الجاحظ، عمرو بن بحر. (1996). الحیوان. تحقیق عبدالسلام هارون. بیروت: دارالجبل، جلد7.
جعفری، حسن. (۱۳۸۷). دین و اسطوره: بررسی فلسفی نظریه میرچا الیاده پیرامون اسطوره. نیمسالنامه‌ی تخصصی پژوهشنامه‌ی ادیان، ۴، ۷۴_۴۷.
جودي، عبدالجمید و علیوي، سامیة. (2010). التناص الأسطوري في شعر سمیح القاسم: مجموعتا آغاني الدروب و إرة انموذجاً. مجلة کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة والاجتماعیة، 7، 224- 195.
داود، أنس. (1975). الأسطورة في الشعر العربي الحدیث. مکتبة عین الشمس.
درویش، محمود. (٢٠٠٩). الأعمال الجديدة الكاملة. رياض: الريس للكتب و النشر.
رضوان، هادی و آریادوست، حسن. (۱۳۹۱). تجلی ققنوس در اشعار ادونیس. ادب عربی، ۳، ۴، ۱۳۸_۱۱۷.
شوالیه، ژان. فرهنگ نمادها. (۱۳۸۵). ترجمه: سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
طالبی قره‌قشلایی، جمال و خاقانی، محمد. (۱۳۹۸). اسطوره‌ی ققنوس و تطور معنوی آن در شعر محمود درويش. پژوهش‌نامه‌ی نقد ادب عربی، ۹، ۱۸، ۲۳۲_ ۲۰۵.
طوقان، فدوی. (۱۹۹۳). الأعمال الشعرية الكاملة. عمان: دار الفارس للنشر والتوزيع.
عبدالرؤوف الجبر، خالد. (2012). رمز العنقاء في شعر محمود درویش. مجلة اتحاد الجامعات العربیة للآداب، 9 ،2، 1184- 1237).
عَجينة، محمد. (1994). موسوعة أساطير العرب عن الجاهلية ودلالاتها، المجلد الأول، بیروت: دار الفارابي.
عربی، موسی، عربی، سجاد و، غلامی، حمیدرضا. (2018). دلالات توظیف الأساطر في شعر فدوي طوقان شاعرة فلسطین. مجلة اللغة العربیة وآدابها علمیة محکمة، 13، 4، 564-547.
عظمة، نذیر. (1996). حفریة ثقافیة في الأسطورة: سفر العنقاء. سوریة: وزارة الثقافة في جمهوریة العربیة السوریة.
القاسم، سميح. (١٩٩٣). الأعمال الكاملة. بيروت: دار سعاد الصباح.
کراپ، الکساندر، مالینوفسکی، برانیسلاو، استروس، لوی و، آبراهام، کارل. (۱۳۹۹). جهان اسطوره‌شناسی. ترجمه جلال ستاری، ج۱. تهران: مرکز.
ناظری، حسین، طالب¬زاده، عباس، قهرمانی مقبل، علی اصغر، و عریضی، حسن. (2017). توظیف أسطورة العنقاء (ققنوس) في قصیدتي «ققنوس» لنیما یوشیج و «عصر الجدید وبعدالجلید» لخلیل حاوي. بحوث في الأدب المقارن، 25، 167- 147.
نمر موسی، ابراهیم. (۲۰۱۰). شهرية المقدس في الشعر الفلسطيني المعاصر. أردن: دروب للنشر والتوزيع.
هبیرة، عزالدین. (2017). التوظیف الأسطوري في الشعر العربي المعاصر: قراءة في الخطاب النقدي العربي. مجلة الآداب، 17، 1.66- 46.