سفر روحانی سنایی و ابوالعلاء
الموضوعات :
مهدی سلمانی
1
( - استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد)
الکلمات المفتاحية: بهشت, برزخ, دوزخ, سفر, سنایی, معراجنامه, سیرالعباد الیالمعاد, رساله الغفران, ابوالعلاء معری, سفرنامه روحانی,
ملخص المقالة :
برخورداری انسان از قوة تخیل و تلاش او برای فرار از محدودیتهای بشری، او را به تفکری ماورایی واداشته است که یکی از مجاری به روز این تفکر خلق سفرنامههای روحانی و آن جهانی است که ادبیات جهان به هر رنگ و زبانی، نمونهای از آن را بروز داده است. در ادبیات اسلامی نیز از این مقوله شاهکارهایی وجود دارد که خود در شکلگیری و حتی روند این سیر و سیاحت در ادب اروپا بسیار تأثیرگذار بوده است؛ همچنانکه پیشینة کمدی الهی دانته را در آثاری چون ارداویرافنامه و فتوحات مکیه و... جستجو کردهاند. البته، بیهیچ گمانی باید تمامی این آثار را برگرفته از معراج حضرت رسول (صلیاللهعلیهوسلم) دانست. در میان سفرنامههای روحانی ـ اسلامی دو شاهکار ادبی؛ یعنی سیرالعباد الیالمعاد سنایی و رسالة الغفران ابوالعلاء معری با نگاهی متفاوت از دیگران گزارش شده است که هر دو به لحاظ دشواریهایی که در ارائه اندیشة مؤلفان داشتهاند، آنچنان که میبایست تحلیل و بررسی نشدهاند. لذا در این نوشتار، تلاش شده است ضمن معرفی و نمودن بسترهای مشترک هر دو سفر، به هدف غایی و باز هم مشترک این دو ادیب پرداخته شود. به همین جهت، ضمن معرفی اجمالی مؤلفان و احوال ایشان در زمان تألیف اثر، با نگاهی انتقادی تشابهات و تمایزات هر دو اثر ارائه و جایگاه هر یک در گسترة سفرنامههای روحانی بررسی شده است.
1- ابنقتیبه، عبداللهبنمسلم .(1964م.). الشعر والشعرا، ج1، دارالثقافه.
2- بردسیریکرمانی، شمسالدین محمد .(1349). مصباحالارواح، تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، تهران: دانشگاه تهران.
3- پورنامداریان، تقی .(1348). رمز و داستانهایرمزیدر ادبفارسی، تهران: علمیوفرهنگی، چ دوم.
4- دانته، الیگیری .(1352). کمدیالهی، ترجمه، مقدمهو تعلیق شجاعالدین شفا، تهران: امیرکبیر.
5 ـــــــــــــــــــــ . کمدیالهی(دوزخ)، ترجمهسعید نفیسی، مجله دانشکده ادبیات تهران، ش9.
6- زردشت بهرام پژدو .(1343). ارداویرافنامه منظوم، به کوشش رحیم عفیفی، مشهد: چاپخانه دانشگاه مشهد.
7- زرینکوب، عبدالحسین .(1354). نقد ادبی، تهران: امیرکبیر، چ دوم.
8- ژینپو، فیلیپ .(1982م.). ارداویرافنامه، ترجمه رحیم عفیفی، تهران: انتشارات توس.
9- سنایی غزنوی، مجدود بن آدم .(1356). سیرالعباد الیالمعاد، تصحیح رضا مایل، تهران: بیهقی.
10 ــــــــــــــــــــــــــــ .(1378). سیرالعباد الیالمعاد، تصحیح و توضیح مریم رنجبر، تهران: مانی.
11- شفیعیکدکنی، محمدرضا .(1372). تازیانههای سلوک، تهران: آگاه.
12- عطار نیشابوری، فریدالدین .(1386). مصیبتنامه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعیکدکنی، تهران: سخن.
13- معری، ابوالعلاء .(1347). رسالة الغفران، ترجمهعبدالمحمد آیتی، تهران: انتشارات اشرفی، چ اول.
14__________ .(1950م.). رسالة الغفران، تصحیح، تحقیق و شرح دکتر بنتالشاطی، قاهره: دارالمعارف.
15- مینوی، مجتبی .(1346). پانزده گفتار دربارة چند تن از رجال ادب اروپا، تهران: بینا.
_||_