تأملی فقهی-حقوقی بر نقش عدمالنفع در ایجاد مسئولیت و لزوم جبران ضرر
محورهای موضوعی : حقوق خصوصیحسین قاضی 1 * , محمد باقر پارساپور 2
1 - دانش آموخته دکتری گروه حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.
2 - دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران
کلید واژه: عدمالنفع, خسارت, ضرر, منافع ممکن الحصول, ضررقابل جبران,
چکیده مقاله :
اصل مسلم حقوقی جبران زیان بهوسیله عامل آنکه ضامن امنیت و عدالت اجتماعی است، موردقبول تمام جوامع بشري است و دین مبین اسلام نیز که رعایت قسط و عدل را در برنامه همبستگی خود جایداده و به اجراي عدالت توجه ویژه نموده، آن را سرلوحه کار خود قرار داده و این اصل را نادیده نگرفته است. بنابراین با انطباق موازین قانونی بر فقه اسلامی، در مورد جبران تمامی انواع زیانهای ناشی از جرائم و تخلفات باید به چارهسازی پرداخت. همچنین عدمالنفع یا منافع ممکن الحصولی که در اثر جرم مدعی خصوصی از آن محروم گردیده، «ضرر» تلقی و بنابراین قواعد کلی در خصوص جبران ضرر، آن را در برگرفته و این نوع ضرر هم چون ضررهاي دیگر قابل جبران و مطالبه میباشد و در همه این موارد نیز ملاحظه گردید که نهتنها جبران ضررهاي مادي، خسارات زائد بر دیه، زیانهای معنوي و عدمالنفع مغایرت و مخالفتی با مقررات شرعی و قانونی ندارد، بلکه نصوص شرعی و قانونی با صراحت کامل جبران آنها را مشروع دانسته و حتی برخی از فقها معاصر نیز به جواز مطالبه این نوع زیانها فتوا داده و هرگونه تردیدي را از بین بردهاند.
The indisputable legal principle of compensating the loss by the agent, which is the guarantor of security and social justice, is accepted by all human societies, and the religion of Islam, which includes the observance of installments and justice in its solidarity program and pays special attention to the implementation of justice, makes it the top priority of its work. disregard and has not ignored this principle. Therefore, by adapting the legal standards to Islamic jurisprudence, it is necessary to make a solution regarding the compensation of all types of losses caused by crimes and violations. Also, the lack of profit or the possible benefits that the private claimant is deprived of due to the crime is considered "loss" and therefore the general rules regarding compensation for losses include it, and this type of detriment can be compensated and claimed just like other losses, and in all In these cases, it was also observed that not only compensation for material losses, excess damages for atonement, spiritual loss and lack of profit is not in contradiction and opposition to religious and legal provisions, but religious and legal texts clearly consider their compensation as legitimate and even some contemporary jurists also They have issued a adjudication on the permissibility of claiming these types of losses and removed any doubts.
1- امامی ، ح. (1366). حقوق مدنی.جلد.1چاپ سوم. تهران: کتابفروشی اسلامیه. دانشگاهی.
2- انصاري، م. (1350). مکاسب، چاپ دوم، قم: چاپخانه مهر.
3- باریکلو، ع. ( 1389) مسئولیت مدنی، چاپ هشتم،تهران: انتشارات میزان.
4- بهرامی احمدي، ح. (1366). سوءاستفاده از حق، چاپ اول.تهران: اطلاعات.
5- جعفري لنگرودي، م.ج. (1378). ترمینولوژي حقوق. چاپ سوم، تهران: گنج دانش.
6- خوئی،ا. (1380). مصباح الفقاهه. تدوین محمدعلی توحیدي. جلد 2و 3، قم:موسسه المعارف الاسلامیه.
7- درودیان،ح. (1370). جزوه حقوق مدنی، انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
8- سرخوش،جواد:نور نمکی افسانه(1403)واکاوی فقهی و حقوقی جایگاه جریان قاعده نفی غرر در نکاح و شروط معروف آن.فصلنامه پژوهش های فقه و حقوق اسلامی سال بیست و یکم ، شماره 78،ص 205 تا 237.
9- کاتوزیان، ناصر. (1370). حقوق مدنی.(ضمان قهري)،چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
10- گرجی، ا. (1386). عدمالنفع در حقوق اسلام، تحقیق شماره،358، تهران: دفتر خدمات حقوق بینالمللی.
11- محقق داماد، م. (1370). قواعد فقه. بخش مدنی.چاپ سوم، تهران: اندیشههای نو در علوم اسلامی
12- متین دفتري، ا. (1387). آیین دادرسی مدنی. جلد دوم. چاپ سوم.تهران:انتشارات میزان
13- میرزاي رشتی، ح. (1372). حاشیه علی المهنج الا رشاد. جلد دوم. تهران: انتشارات مدرسه امیرالمؤمنین(ع)
14- موسوي بجنوردي، م. (1372 ). قواعد فقهیه. چاپ پنجم، موسسه ولی امر عج، تهران:نشر میعاد
15- نائيني، م.ح. (1478ق). منيه الطالب، ج 3 ، چاپ اول ، قم: موسسه النشرالإسلامي
16- نراقی،ا.( 1368). عوایدالایام،چاپ ششم،انتشارات بصیرتی
17- نجفی، م.ح. (1357). جواهر الکلام، جلد 37،چاپ اول.بیروت: دار احیاء التراث العربی.