ارزیابی مکانیابی سکونتگاههای روستایی با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: روستای میرده؛ شهرستان سقز)
محورهای موضوعی : توسعه سیستم های مکانی
1 - عضو هیئت علمی دانشگاه کردستان
کلید واژه: سنجش از دور, سیستم اطلاعات جغرافیایی, مکانیابی, روستای میرده, شهرستان سقز ,
چکیده مقاله :
توجه به عوامل گوناگونی از جمله توسعه پایدار، دور بودن و نزدیک بودن به برخی عوامل در انتخاب مکان مناسب جهت مکانیابی یک سکونتگاه بسیار حائز اهمیت است. سد چراغ ویس در فاصله حدود 17 کیلومتر از شهرستان سقز برای اولین بار در سال 1396 به طور موفقیت آمیزی آبگیری شد. همین عامل باعث شد بسیاری از راههای ارتباطی شهر و روستا و همچنین چندین روستا را تحت تاثیر قرار دهد. یکی از این روستاها، روستای میرده می باشد که بخش اعظمی از خانه ها زیر آب رفت. این مطالعه در صدد است که با بهره گیری از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، مکان جدید این روستا که توسط سازمان های مربوطه انتخاب شده را ارزیابی کند. برای این منظور نقشه زمین شناسی، تصاویر ماهواره ای سنتینل 2 و مدل رقومی ارتفاعی آلوس پالسار تهیه شد و 8 عامل مؤثر در مکانیابی سکونتگاههای روستایی از جمله فاصله از جاده، فاصله از رودخانه، فاصله از پلیس راه، فاصله از گسل، فاصله از روستاههای اطراف، فاصله از سایت قدیمی روستا، لایههای شیب و ارتفاع از آنها استخراج گردید و جهت مدلسازی با مدل های منطق فازی و تحلیل سلسله مراتبی مورد استفاده قرار گرفتند. یافته های پژوهش و بازدید میدانی نشان می دهد که مکان جدید روستا، که فعلا تعدادی از خانوادهها در آن اسکان دارند در موقعیت مناسبی قرار ندارد. این مطالعه میتواند به تصمیم گیران کمک کند تا جهت ارزیابی اولیه مکانیابی مجدد یک سکونتگاه، از علوم سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی بهرهمند گردند.
It is very important to pay attention to various factors including sustainable development, distance and proximity to certain important factors in choosing the right place to locate a settlement. Cheragh Veys Dam located about 17 km from Saqqez city, which, was successfully drained for the first time in the year 2016. This factor affected many communications such as several villages and the main road between Saqqez city and the surrounding villages. One of these villages is Mirdeh village, where most of the houses and public sites were flooded. By using remote sensing and geographic information system techniques this study aims to evaluate the new location of Mirdeh where was selected by relevant organizations. For this purpose, geological map, Sentinel 2 satellite images and ALOS PALSAR digital elevation model (DEM) were prepared and 8 effective and conditioning factors in locating rural settlements including distance from road networks, distance from river streams, distance from police station, distance from fault lines, distance from surrounding villages, distance from the old site of the village, slope and elevation layers were extracted from them and used for modeling with the fuzzy logic and the analytic hierarchy process models. The findings of the research and field visit show that the new location of the Mirdeh village, where a number of families currently reside, is not in a suitable location at all. This study can help decision makers and officials to benefit from remote sensing and geographic information system for the initial assessment of relocating a settlement.
1. ابراهیم زاده، عیسی، و زارعی، شکراله. (1391). تحلیلی بر مکانیابی بهینه مراکز بهداشتی- درمانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (نمونه موردی: شهر فیروزآباد). جغرافیا، 10(35)، 83-104.
2. اسدی، مهدی، و جهانبخش اصل، سعید. (1394). شناسایی مکان های مناسب احداث نیروگاه بادی استان آذربایجان شرقی با روش فازی – سلسله مراتبی (FAHP). سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی، 6(4).
3. اصغری پوردشت بزرگ، اسما، مرشدی، جعفر، و برنا، رضا. (1390). کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در مکانیابی احداث نیروگاه های بادی (مطالعه موردی: استان خوزستان). سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی ( کاربرد سنجش از دور و GISدر علوم منابع طبیعی )، 2(3)، 77-95.
4. جعفری، حمیدرضا، و کریمی، سعید. (1384). مکانیابی عرصه های مناسب احداث صنعت در استان قم با استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی GIS. محیط شناسی، 31(37)، 45-52.
5. صفری، خدیجه، جوزی، سیدعلی، و رضایان، سحر. (1400). کاربرد روشهای تصمیمگیری چند معیاره در ارزیابی کاربری اراضی برای تعیین محل دفن زبالههای شهری. سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی. ﺟﻠﺪ 14ﺷﻤﺎره 1، ،ﺑﻬﺎر1402: 1-23.
6. گرجی، مصطفی، خشنود مطلق، سجاد، عمرانی، حسین، و هاشمی، مرتضی. (1395). ﻣﻜﺎنﻳﺎﺑﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺴﺘﻌﺪ ﻧﻴﺮوگاه ﺧﻮرﺷﻴﺪي ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ پاراﻣﺘﺮﻫﺎي اﻗﻠﻴﻤﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﻲ ﻓﺎزي (ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ ﻣﻮردي: اﺳﺘﺎنﻓﺎرس). سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی. 1(6).
7. لحمیان، رضا. (1397). مکانیابی محل دفن پسماند شهر ساری با کمک سیستم اطلاعات جغرافیایی و سامانه تصمیمگیری چند معیاره. آمایش جغرافیایی فضا، 8(29 )، 167-180.
8. Almeida, C. M. D., Monteiro, A. M. V., Câmara, G., Soares‐Filho, B. S., Cerqueira, G. C., Pennachin, C. L., & Batty, M. (2005). GIS and remote sensing as tools for the simulation of urban land‐use change. International Journal of Remote Sensing, 26(4), 759-774.
9. Apostolopoulos, D., & Nikolakopoulos, K. (2021). A review and meta-analysis of remote sensing data, GIS methods, materials and indices used for monitoring the coastline evolution over the last twenty years. European Journal of Remote Sensing, 54(1), 240-265.
10. Bahrani, S., Ebadi, T., Ehsani, H., Yousefi, H., & Maknoon, R. (2016). Modeling landfill site selection by multi-criteria decision making and fuzzy functions in GIS, case study: Shabestar, Iran. Environmental Earth Sciences, 75, 1-14.
11. Dogan, S., Kilicoglu, C., Akinci, H., Sevik, H., & Cetin, M. (2023). Determining the suitable settlement areas in Alanya with GIS-based site selection analyses. Environmental science and pollution research, 30(11), 29180-29189.
12. El Maguiri, A., Kissi, B., Idrissi, L., & Souabi, S. (2016). Landfill site selection using GIS, remote sensing and multicriteria decision analysis: case of the city of Mohammedia, Morocco. Bulletin of Engineering Geology and the Environment, 75, 1301-1309.
13. Genç, M. S., Karipoğlu, F., Koca, K., & Azgın, Ş. T. (2021). Suitable site selection for offshore wind farms in Turkey’s seas: GIS-MCDM based approach. Earth Science Informatics, 14(3), 1213-1225.
14. Grekousis, G., Manetos, P., & Photis, Y. N. (2013). Modeling urban evolution using neural networks, fuzzy logic and GIS: The case of the Athens metropolitan area. Cities, 30, 193-203.
15. Kılıc, D., Yagci, C., & Iscan, F. (2023). A GIS-based multi-criteria decision analysis approach using AHP for rural settlement site selection and eco-village design in Erzincan, Turkey. Socio-Economic Planning Sciences, 86, 101478.
16. Koc-San, D. İ. L. E. K., San, B. T., Bakis, V., Helvaci, M. U. S. T. A. F. A., & Eker, Z. E. K. İ. (2013). Multi-Criteria Decision Analysis integrated with GIS and remote sensing for astronomical observatory site selection in Antalya province, Turkey. Advances in Space Research, 52(1), 39-51.
17. Kumar, S., & Bansal, V. K. (2016). A GIS-based methodology for safe site selection of a building in a hilly region. Frontiers of architectural research, 5(1), 39-51.
18. Othman, A. A., Al-Maamar, A. F., Al-Manmi, D. A. M. A., Liesenberg, V., Hasan, S. E., Obaid, A. K., & Al-Quraishi, A. M. F. (2020). GIS-based modeling for selection of dam sites in the Kurdistan Region, Iraq. ISPRS International Journal of Geo-Information, 9(4), 244.
19. Pasalari, H., Nodehi, R. N., Mahvi, A. H., Yaghmaeian, K., & Charrahi, Z. (2019). Landfill site selection using a hybrid system of AHP-Fuzzy in GIS environment: A case study in Shiraz city, Iran. MethodsX, 6, 1454-1466.
20. Quattrochi, D. A., & Goodchild, M. F. (Eds.). (2023). Scale in remote sensing and GIS. CRC press.
21. Rekik, S., & El Alimi, S. (2023). Optimal wind-solar site selection using a GIS-AHP based approach: A case of Tunisia. Energy Conversion and Management: X, 18, 100355.
22. Rikalovic, A., Cosic, I., & Lazarevic, D. (2014). GIS based multi-criteria analysis for industrial site selection. Procedia engineering, 69, 1054-1063.
23. Saaty, T. L., (1980), "The analytical hierarchy process, planning priority, resource allocation", USA: RWS Publication.
24. Türk, S., Koç, A., & Şahin, G. (2021). Multi-criteria of PV solar site selection problem using GIS-intuitionistic fuzzy based approach in Erzurum province/Turkey. Scientific Reports, 11(1), 5034.
25. Younes, A., Kotb, K. M., Ghazala, M. O. A., & Elkadeem, M. R. (2022). Spatial suitability analysis for site selection of refugee camps using hybrid GIS and fuzzy AHP approach: The case of Kenya. International Journal of Disaster Risk Reduction, 77, 103062.
26. Zelenović Vasiljević, T., Srdjević, Z., Bajčetić, R., & Vojinović Miloradov, M. (2012). GIS and the analytic hierarchy process for regional landfill site selection in transitional countries: a case study from Serbia. Environmental management, 49, 445-458.