نقش نظارت انتخاباتی در استقرار عدالت اجتماعی با الهام از تعالیم امام علی(ع)

محورهای موضوعی : دستاوردهای نوین در حقوق عمومی

زمن خلف کاظم الشهد ¹ , مسعود راعی ^{2 *} , علیرضا انصاری مهیاری ³

1 - دانشجوی دکترا حقوق عمومی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
2 - گروه حقوق،واحدنجفآباد،دانشگاه آزاداسلامی،نجف آباد،ایران
3 - استادیار گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد ، ایران

تاریخ دریافت : 1404/02/18 تاریخ پذیرش : 1404/06/18 تاریخ انتشار : 1404/10/15

کلید واژه: عدالت اجتماعی, نظارت انتخاباتی, نهج‌البلاغه, امام علی(ع), شفافیت, حاکمیت قانون.,

چکیده مقاله :

عدالت اجتماعی از ارکان بنیادین نظام‌های سیاسی مشروع و از مطالبات اصلی شهروندان در هر جامعه‌ای به شمار می‌رود. یکی از مهم‌ترین سازوکارهای تحقق این عدالت، برگزاری انتخاباتی قانون‌مند، شفاف و تحت نظارت مؤثر است. امروزه اصل نظارت بر انتخابات در سطوح ملی و بین‌المللی، با مشارکت نهادهای رسمی و مردمی، به‌عنوان عاملی در راستای تضمین عدالت انتخاباتی مورد تأکید قرار گرفته است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی، در پی آن است که با استناد به آموزه‌های نهج‌البلاغه، نقش و جایگاه نظارت بر انتخابات را در فرآیند تحقق عدالت اجتماعی بررسی کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که از منظر امام علی(ع)، منصب‌های حکومتی امانت‌هایی الهی‌اند که کارگزاران باید در قبال آن‌ها پاسخ‌گو باشند، و مردم نیز با رعایت تقوا، امر به معروف، و نقش‌آفرینی نظارتی، می‌توانند زمینه‌ساز تحقق عدالت در جامعه باشند. این نگاه، مبنایی معنوی و اخلاقی برای تبیین نقش نظارت در تضمین سلامت انتخابات و استقرار عدالت اجتماعی فراهم می‌سازد.

چکیده انگلیسی:

Social justice is one of the fundamental pillars of legitimate political systems and one of the main demands of citizens in any society. One of the most important mechanisms for realizing this justice is holding legal, transparent, and effectively supervised elections. Today, the principle of election supervision at the national and international levels, with the participation of official and popular institutions, has been emphasized as a factor in ensuring electoral justice. The present study, with a descriptive-analytical approach, seeks to examine the role and position of election supervision in the process of realizing social justice, citing the teachings of Nahjul-Balagha. The findings of the study show that from the perspective of Imam Ali (AS), government positions are divine trusts to which officials must be accountable, and people can pave the way for the realization of justice in society by observing piety, encouraging good, and playing a supervisory role. This view provides a spiritual and moral basis for explaining the role of supervision in ensuring the integrity of elections and establishing social justice.

منابع و مأخذ:

1. الزاملی، باقر نوماس جفات(1402). شرایط قضایی در نهج البلاغه و حقوق عراق. به راهنمایی سید حسین خاتمی سبزواری، دانشگاه ادیان و مذاهب، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق عمومی.
2. بابایی‎مراد، بهناز؛ درویشی، زینب(1403). مطالعه ابعاد و مولفه های حقوق شهروندی در نهج البلاغه. سیاست پژوهی اسلامی ایرانی، شماره سوم.
3. بای، عبدالرضا؛ طاهری، محسن؛ آبسالان، عباس(1394). بررسی تطبیقی تنوع عملکرد کشورها در خصوص فرآیند نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری در ایران و سایر کشورها، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره بیست و هفتم.
4. برغوث الموسوی، عدنان شریف(1402). وظایف دولت؛ بررسی تطبیقی قانون اساسی عراق و نهج البلاغه. به راهنمایی آرین قاسمی، دانشگاه ادیان و مذاهب، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق عمومی.
5. جلیلی، زهرا(1403). استعاره جهتی در نهج البلاغه؛ مطالعه موردی، حکمت ها. پژوهش های قرآن و حدیث، شماره اول.
6. حاجیان، مرتضی؛ مختاری، محمد(1403). طراحی الگوی روش نظارت و کنترل کارکنان از دیدگاه نهج البلاغه. مدیریت اسلامی، سال سی و دوم.
7. حنظل البورغیف، عمار عبدالرحمن(1401). حقوق بشر، بررسی تطبیقی از دیدگاه امام علی (علیه السلام) در نهج البلاغه و قانون عراق. به راهنمایی حسین عندلیب، دانشگاه ادیان و مذاهب، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق عمومی.
8. خان‏محمدی، کریم؛ حسینی، فاطمه‏سادات؛ روشن، حسن(1403). حمایت اجتماعی از منظر نهج البلاغه، یک مطالعه کیفی. اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره چهل و ششم.
9. خسروی، حسن(1398). حقوق دموکراتیک و انتخابات، چاپ سوم، تهران، مجد.
10. خسروی، جواد(1391). بررسی مفهوم شهروندی در نامه‌های نهج‌البلاغه. به راهنمایی سیدسعید وصالی، دانشگاه علامه طباطبائی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق.
11. دادخواه، مهرناز؛ اکبری، طیبه راد؛ قاسمی، محمد(1403). عمل نیک و اهمیت آن در نهج البلاغه. پژوهش های اخلاقی، شماره چهاردهم.
12. رجایی، زهرا؛ شبانی، محمد(1402). واکاوی برخی بایسته های مدیریت و حکمرانی اسلامی درسیمای نامه ۵۳ نهج البلاغه. حکمرانی و توسعه، شماره اول.
13. رسولی، نوید؛ بزرگمهری، مجید(1401). ارزیابی استقلال مرجع اصلی نظارت بر انتخابات در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه سیاست، شماره پنجاه و دوم.
14. شیروانی شیری، علی؛ ذاکری، مختار(1403). شناسایی و تبیین مؤلفه های هویت ساز انسان از منظر نهج البلاغه. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، شماره شصت و سوم.
15. طحان‌نظیف، هادی؛ کدخدامرادی، کمال(1398). آسیب‌شناسی نظام حقوقی حاکم بر فرایندهای نظارت بر انتخابات مجلس شورای اسلامی در پرتو سیاست‌های کلی انتخابات. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، شماره چهل و نهم.
16. طهماسبی بلداجی، اصغر(1403). رهاوردهای صلح مطلوب در نهج البلاغه و گفتمان سازی آن در عصر حاضر. دین پژوهی و کارآمدی، شماره سوم.
17. عباس، اختر(1403). موانع رفتاری پیشرفت اجتماعی از دیدگاه نهج البلاغه. مطالعات حدیث پژوهی، شماره هفدهم.
18. گرجی پور، حسین(1403). واکاوی اصلاح رفتارهای انحرافی در سازمان براساس آموزه های نهج البلاغه. مطالعات دین، معنویت و مدیریت، شماره بیستم.
19. مقام آسا، سید تقی(1398). آسیب شناسی تبلیغات در انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران، با مطالعه موردی از انتخابات ریاست جمهوری سال 1376 تا انتخابات ریاست جمهوری سال 1396. به راهنمایی علی مرشدی زاد، تهران، دانشگاه شاهد، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق خصوصی. منابع عربی
20. آل ياسين، زاري راشد(2024). الانتخابات العراقية بين الإمكانيات والعقبات. نشرة شهرية، العدد الخامس.
21. الجعفري، إبراهيم(2019). العراق هو ذكرى الحكومة العراقية الإنتقالية. بيروت، دار المسار العربي للقراءة والنشر.
22. الجنابی، درید داود سلمان(2022). قضاء محکمة التمییز الاتحادیة، عمان، دار الثقافة.
23. القرشی، باقر شریف(2015). مناهج حکومة الإمام أمیر المؤمنین علیه السلام. بیروت، دار جواد الأئمة (ع).
24. النهني، هيثم غالب(2021). تكشف الانتخابات البرلمانية العراقية عن أزمة التنافس الائتلافي ومصداقية المفوضية. مجلة المستقبل العربي، (المجلد 33).
25. الديمقراطي الوطني، المعهد(2005). دليل المترجم لمصطلحات الانتخابات، بيروت.
26. المصري، راغدة محمد(2022). مؤشرات الإصلاح الإداري في نهج البلاغه. المبين، العدد الثالث.
27. الهاشمی، سلیم جاسم(2020). الصحافة المعصرة، دراسة تحلیلیة بالصحف العراقیة وعلاقته بطبیعة الاصدار بعد الاحتلال الامریکی ب2003. بغداد، جامعة بغداد.
28. بعلبك، نفسي(2018). المورد (القاموس العربي الإنجليزي). بيروت، دار العلم للنشر.
29. ‌ بهرام عزیز، هکار(2022). السياسة الخارجية العراقية بعد الانسحاب الأمريكي (فرص الاستقلالية وتحديات التبعية). مشرف: مساعد أستاذ دكتور شمال حسين مصطفى، جامعة الشرق الأدنى، معهد الدراسات العليا، كلية العلوم الاقتصادية والادارية / قسم العلاقات الدولية، رسالة ماجستیر.
30. جعفر، محمد أنس(2020). الوسیط فی القانون العام، أسس وأصول القانون الإداری، عمان، دار وائل.
31. جميل، أسماء(2007). مفهوم المشاركة السياسية بين صنع القرار والامتثال له (الطبعة الأولى)، بغداد، مؤسسة مدرك.
32. حسن عليات، سمية(2016). الأخلاقيات الإدارية في نهج البلاغة. المبين، العدد اسادس.
33. خالد، حمید حنون(2023). حقوق الانسان. بغداد، مکتبة السنهوری.
34. رمضان، شعبان أحمد(2000). ضوابط وآثار الرقابة الدستورية على القوانين. القاهرة، دار النهضة العربية.
35. سعدون، هدى ياسر(2017). الفكر الإداري عند الإمام علي في نهج البلاغة(المجلد الأول). كربلاء، مؤسسة نهج البلاغة العلمية في العتبة الحسينية.
36. عبد اللطيف الفضل، وائل(2020). مبادئ العمل البرلماني في ضوء دستور جمهورية العراق لسنة 2005، العراق.
37. قيصر، عبد الكريم؛ الزيدي، جاسم حمود(2022). مساهمة الإمام علي (عليه السلام) في تطوير الفكر السياسي الإسلامي، دراسة مقارنة في نهج البلاغة. المبين، العدد 74.
38. كاظم جبر، نعيم(2019). أحكام قانون انتخاب مجالس المحافظات والأقضية والنواحي. العلم والسياسة، العدد 192.
39. ‌علاوی، ماهر صالح(‌2022). الوسیط فی القانون الاداری. بیروت، دار ابن الاثیر.
40. منصور، عبد الملک(2019). الحریات و الحقوق المدنیة و الممارسات. بیروت، دار النهضة العربیة للطباعة والنشر.
41. ناظم، عبد الواحد الجاسور(2020). الانتخابات البرلمانية العراقية. مجلة سياسية و دولية، العدد 35.