خوانشی انتقادی بر عدم جواز نکاح مسلمه با غیر مسلم با تاملی بر قاعده نفی سبیل
محورهای موضوعی : موضوعات فقهی - حقوقیآرزو ملکشاه 1 , علیرضا محمدبیکی 2 *
1 - استادیار گروه حقوق،واحد تهران جنوب،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران.
2 - عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
کلید واژه: نکاح, نکاح مسلمه, غیر مسلم, قاعده نفی سبیل, کافر.,
چکیده مقاله :
ازدواج به عنوان یکی از اصلیترین ارکان زندگی اجتماعی در جوامع بشری، همواره مورد توجه و بررسی قرار گرفته است. یکی از موضوعات ویژهای که در این راستا مورد بحث قرار میگیرد، کفویت در دین و بهخصوص ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان است. طبق ماده 1059 قانون مدنی ایران، ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان مجاز دانسته نشده و این حکم به دلیل قاعده نفی سبیل، که بر اساس آن سلطه مرد بر زن به معنای پیروزی عقیدهای غیر از اسلام بر ایمان اسلامی است، وضع گردیده است.این ممنوعیت در شرایطی مطرح میشود که جوامع بشری به سمت تنوع بیشتر در عقاید و باورهای مذهبی پیش میروند و افراد با گرایشهای مختلف در کنار یکدیگر زندگی میکنند. به همین خاطر، این سوال مطرح میشود که دلیل این ممنوعیت قانون مدنی چیست و آیا با رشد آگاهی و بینش زنان و تغییر شرایط اجتماعی، هنوز هم این حکم معتبر است؟در این مقاله، با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و ارجاع به متون دینی و نظرات فقها، به بررسی مبانی و مستندات این موضوع پرداخته میشود. بهعلاوه، با توجه به افزایش آگاهی زنان و تغییر شرایط اجتماعی، میتوان این نکته را مطرح کرد که وجود اختلاف عقیده میان زوجین نباید به عنوان مانعی برای ازدواج تلقی شود، به شرطی که این اختلافات بر مبنای احترام و عدم تضاد با اصول اسلامی باشد. لذا، میتوان گفت که هر چند فقهای زیادی با این نوع نکاح موافق نیستند، اما شرایط جدید اجتماعی و فرهنگی میتواند زمینهساز تغییر در نگرشها نسبت به ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان باشد.
Marriage, as one of the main pillars of social life in human societies, has always been considered and studied. One of the special issues that will be discussed in this regard is adequacy in religion, especially the marriage of a Muslim woman to a non-Muslim man. According to Article 1059 of Iran's Civil Code, the marriage of a Muslim woman to a non-Muslim man is not permitted, and this ruling has been enacted due to the rule of negation of the mustache, according to which the domination of a man over a woman means the victory of an ideology other than Islam over the Islamic faith. They live side by side. For this reason, the question arises as to what is the reason for this prohibition of the Civil Code and whether this ruling is still valid with the growth of women's awareness and insight and the change in social conditions. In addition, due to the increase in women's awareness and the change in social conditions, it can be argued that the existence of differences of opinion between couples should not be considered as an obstacle to marriage, provided that these differences are based on respect and do not contradict Islamic principles. Therefore, it can be said that although many jurists do not agree with this type of marriage, the new social and cultural conditions can pave the way for a change in attitudes toward the marriage of a Muslim woman with a non-Muslim man.
-قرآن کریم.
- آقامهدوی، اصغر و اکبری، محمود(1391) رابطه قاعده نفی سبیل با استراتژیهای مطرح در سیاست خارجی (با تکیه بر ایه نفی سبیل)،دانش حقوق عمومي، سال اول، شماره 1.
- ابن فارض، ابوالحسن احمد(1404) معجم مقاييس اللغه، ج 9 ، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
-ابن منظور، محمدبن مکرم،1405، لسان العرب، قم، نشر ادب الحوزه.
- احمدوند،محسن، قبولی، محمد تقی و فخلعی، محمد تقی(1395) نگرشی نو در مفاد قاعده نفی سبیل و نسبت سنجی آن با اصل عدالت در روابط بین المللی، کاوشی نو در فقه،سال بیست و سوم، شماره اول.
-اردبیلی، احمد بن محمد. (بیتا) زبده البیان فی احکام القرآن، تهران: المکتبه الجعفریه لإحیاء الآثار الجعفریه، چاپ اول، یکجلدی.
- بجنوردی، سید حسن(1419) القواعد الفقهیه، قم: نشر الهادی.
-جلائیان نیا، علیاکبر، قاسم جعفری و علیرضا پور بافرانی. (1394) «حمایت از تولیدات ملی و قاعده نفی سبیل»، پژوهشهای اجتماعی اسلامی، سال بیست و یکم، شماره دوم، (پیاپی 105).
- حرعاملی،محمدبن حسین(1412) وسایل الشیعه، قم: موسسه آل البیت.
- حرعاملي، محمدبن الحسن(1398) وسائل الشيعه التحصيل مسائل الشريعه، ج14، بيروت: داراحياء التراث العربي.
- ﺧﻤﯿﻨﻰ،ﺳﯿﺪ روح اﻟﻠّﻪ(1421) کتاب اﻟﺒﯿﻊ،ج2،ﺗﻬﺮان:ﻣﺆﺳﺴﻪ ﺗﻨﻈـﯿﻢ و ﻧﺸـﺮ آﺛـﺎر اﻣﺎم خمینی.
- خمینی،سید روح اله(1385) ترجمه تحریرالوسیله،چ اول،تهران: موسسه تنظیم نشر آثار امام خمینی.
- خمینی، سید روح الله (1378) توضیح المسائل، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- خويي، سید ابوالقاسم(1410) منهاج الصالحين، ج،2 قم: مدينه العلوم.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412) مفردات ألفاظ القرآن، لبنان – سوریه: دارالعلم-الدار الشامیه.
-سیستانی،سید علی(1417) منهاج الصّالحین، چ پنجم، ، قم: دفترحضرت آیه الله سیستانى.
- شایق،حافظه،حایری، محمود و تولایی، علی(1390) ﺗﺄملی در ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺎﻋﺪه نفی ﺳﺒﯿﻞ ﺑﺮاحکام ﺧﺎﻧﻮاده،ﻣﺠﻠﻪ ﻋلمی ـ پژوﻫشی پژوﻫﺶﻫﺎيﻓقهی،سال 7،شماره 2.
- شریعتی،نفیسه سادات،محقق داماد، سید مصطفی،روشن، محمد(1401) اعتبار شرط همتایی دین و مذهب در نکاح در حقوق ایران، مصر و لبنان، دوفصلنامةعلمی فقه و حقوق خانواده، دوره27، شماره 77.
- شعبانی، رمضانعلی و مومنی، عابدین(1399) حل تعارض سلطه شوهر بر زن و حریم خصوصی او، پژوهش های فقه و حقوق اسلامی،سال شانزدهم،شماره 61.
- شیخ طوسی، محمدبن حسن،1387، المبسوط، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
- شیخ مفید، محمدبن نعمان(1410) احکام النساء، نجف: بی نا.
- شیرازی،سید محمد(1413)القواعد الفقهیه،چ اول، بیروت: موسسه امام رضا(ع).
- صانعی، یوسف(1389) التعلیقه علی تحریر الوسیله للامام خمینی،چ اول،قم: موسسه عروج.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین(1394) المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
- طباطبایی، محمدحسین(1374) ترجمه تفسیر المیزان، مترجم،موسوی همدانی، سید محمد باقر، قم: دفتر انتشارات اسلامی چاپ پنجم.
- عظیم زاده، فائزه(1389) علل و مستندات حرمت ازدواج با غیرمسلمان، فقه و حقوق خانواده (ندای صادق) سال پانزدهم ،شماره 52.
-ﻋﻼﻣﻪ حلی،ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ(1413) ﺗﺒﺼﺮة اﻟﻤﺘﻌﻠﻤﯿﻦ فی أحکام اﻟﺪﯾﻦ،ﺗﻬﺮان:ﻣﺆﺳﺴـﻪ چاپ و ﻧﺸﺮ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ وزارت ﻓﺮهنگ و ارﺷﺎد اﺳﻼﻣﻰ.
- علیدوست، ابولقاسم (1383) قاعده نفي سبيل، مقالات و بررسیها، شماره 76 .
-عمید زنجانی، عباسعلی. (1421 ق) فقه سیاسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- غفاری،مجتبی(1399) بررسی ادله حرمت نکاح با کفار در فقه امامیه با تاکید بر آموزه های قرآنی، فصلنامه مطالعات قرآنی،سال یازدهم، شماره 42.
-فاضل لنکرانی،محمد (1421)تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله-النکاح،چ اول، قم: مرکز فقهی ائمه اطهارعلیهم السلام.
- فاضل لنکرانی،محمد (1416) القواعد الفقهیه،چ اول، قم: چاپخانه مهر.
- قنبرپور،بهنام(1400) تحدید سلطه زوج در امر تمکین زوجه،فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی،سال چهاردهم، شماره.
- کاظم زاده، علی(1382) تفاوت حقوق زن و مرد در نظام حقوقی ایران، تهران: میزان.
- کاظمی(فاضل)،جواد(بی تا) مسالک الافهام الی آیات الاحکام،ج 3، بی جا.
-کلانتری، علی اکبر(1395) درنگی در ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ ازدواج ﻣﺮد ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎ کاﻓﺮ ﻏﯿﺮکتابی، ﻓﻘﻪ و اﺻﻮل، ﺳﺎل چهل وﻫﺸﺘﻢ، ﺷﻤﺎرۀپیاپی ١٠٥.
- کهن ترابی،میثم و فرطوسی،حسین(1401) بازخوانی چالش های نظری و عملی قاعده نفی سبیل، دو فصلنامه مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب، سال پنجم، شماره دوم.
- محدّث نوری طبرسی، میرزا حسین(1408) مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل، مؤسّسه آل البیت الاحیاء التراث.
- محقق داماد،سید مصطفی(1393) بررسی فقهی حقوق خانواده نکاح و انحلال آن،تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
- محقق داماد، سید مصطفی(1360) حقوق خانواده، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
- محمدی ری شهری، محمد(1388)مبانی شناخت،قم: دارالحدیث.
- مراد قلی،پرویز و آل بویه،علی(1397)باز پژوهشی مستندات فقهی ممنوعیت ازدواج مسلم با غیر مسلم،پژوهش های فقهی،دوره 14، شماره 1.
-مراغی، سیدمیرعبدالفتاح بن علی حسینی. (1417 ق) العناوین الفقهیه، چاپ نخست، دوجلدی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
- مصطفوی، سید محمدکاظم. (1421 ق) مأئه قاعده فقهیه، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- مطهري، مرتضي (1374) مسأله حجاب، قم: انتشارات صدرا.
- مقدس اردبيلي، احمـدبن محمـد (1378) زبـده البيـان فـي احكـام القـرآن، قـم: انتشـارات مؤمنين.
-مکارم ﺷﯿﺮازي،ﻧﺎﺻﺮ(1373) ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺮآن،ﻗﻢ: داراﻟﻘﺮآن الکریم( دﻓﺘﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺎرﯾﺦ و ﻣﻌﺎرف اﺳﻼمی)
-مکارم شیرازی، ناصر(1424) کتاب النّکاح، چاپ اول،قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابی طالب علیه السّلام.
-موسوی بجنوردی، سید حسن بن آقابزرگ. (1419 ق) القواعد فقهیه، با تصحیح مهدی مهریزی و محمدحسن درایتی، قم: انتشارات الهادی.
-موسوی بجنوردی، سید محمد. (1401 ق) قواعد فقهیه، چاپ سوم، تهران: انتشارات عروج،
- نجفی،محمد حسن(1404) جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت: دار احیا التراث العربی.
- نجفي، محمدحسن (1398) جواهرالكلام، ج،31 بيروت: داراحياء التراث العربي.
- هاشمی،سید محمد علی(1394)بازخوانی قاعده نفی سبیل، پرتو وحی، 3، ج 2،شماره 2.
-همایون، محمد هادی، جعفرزاده، مجتبی و کیمیایی دوین، ابراهیم(1400) سیاست گذاری فرهنگی مبتنی بر نقش قاعده نفی سبیل(با تاکید بر آراء امام خمینی)، دوفصل نامه علمی پژوهشی دین و سیایت فرهنگی، شماره شانزدهم.