شرط برائت زوج از انفاق در فقه و حقوق ایران با رویکردی بر اندیشه های امام خمینی (ره)

محورهای موضوعی : فقه و حقوق خصوصی

اکرم پروان ¹ , آرزو ملکشاه ^{2 *}

1 - کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 - گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران.

تاریخ دریافت : 1403/01/31 تاریخ پذیرش : 1403/09/19 تاریخ انتشار : 1404/10/28

کلید واژه: نفقه, شرط برائت زوج از نفقه, حقوق ایران, انفاق.,

چکیده مقاله :

عقد نکاح به عنوان یک پیوند مقدس بین زن و مرد است، که سبب ایجاد وظایف متقابل طرفین در مقابل یکدیگر می¬گردد. یکی از وظایف مهم زوج، پرداخت نفقه زوجه است. این امر در قانون مدنی نیز مورد تصریح قرار گرفته است. اما در اینکه امکان شرط عدم پرداخت نفقه در ضمن عقد از سوی زوج وجود دارد یا خیر، دو نوع رویکرد در این خصوص وجود دارد. عده¬ای با استناد به دلایلی آن را باطل ولی غیر مبطل عقد می¬دانند، اما گروهی دیگر معتقدند عقد و شرط صحیح است. با درک اهمیت این مسئله در این مقاله بنا داریم با رویکرد توصیفی-تحلیلی در در فقه و حقوق ایران به مسئله انفاق و به طور مشخص به مفهوم «ترک آن از سوی زوج» بپردازیم. مسئله اصلی این است که آیا پرداخت نفقه توسط زوج در عقد نکاح حق است یا حکم، بنابراین با استناد به پژوهش¬های صورت گرفته در این خصوص و تحلیل مواد قانون مدنی بیانگر آن است که درج یک جانبه شرط از طرف زوج چون بر خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه است، باطل ولی عقد را باطل نمی¬کند، اما اگر با توافق زوجین و رضایت زن صورت گیرد صحیح است.

چکیده انگلیسی:

The marriage contract is a sacred bond between a man and a woman, which creates mutual duties of the parties towards each other. One of the important duties of the husband is to pay alimony to his wife. This is also specified in the civil law. However, there are two types of approaches regarding whether it is possible for the couple to not pay alimony during the marriage or not. Some people consider it to be invalid but not invalid, but another group believes that the contract and condition are correct. Understanding the importance of this issue, in this article we intend to deal with the issue of donation and specifically the concept of leaving it by the spouse with a descriptive-analytical approach in Iranian jurisprudence and law. The main issue is whether the payment of alimony by the spouse in the marriage contract is a right or an order, so by citing the research conducted in this regard and the analysis of the articles of the civil law, it indicates that the unilateral inclusion of a condition by the spouse is against the rules. It is public and morally good, it is invalid, but it does not invalidate the marriage, but it is valid if it is done with the agreement of the couple and the wife's consent.

منابع و مأخذ:

1. ابن ادریس حلّی، محمد بـن مـنصور، (1410‌ق)، السرائر‌، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ‌ دوم.
2. ابن‌ عـابدین‌، مـحمدامین بـن عمر بن عبدالعزیز‌، (1410ق)، ردّ‌ المحتار‌ علی الدرّ المختار‌، دار الفکر، بیروت‌.
3. اراکی، محمدعلی، (1377ش)، کتاب النکاح، قم، نورنگار، چ اول.
4. احمدی‌ واستانی‌، عبدالغنی، (1341ش)، نـظم عـمومی در حقوق خصوصی، روزنامۀ رسمی، تهران.
5. امامی، سیّد حسن، (1370ش)، حقوق مدنی، انتشارات اسلامیّه، چ ششم، تهران.
6. المتقی الهندی، (1363ش)، کنزالعمال، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چ دوم.
7. انصاری‌، مرتضی، (1411ق)، المکاسب القدیمه، قم‌، دار الذخائر.
8. ایزدی فرد، علی‌اکبر، کـاویار حسین، شـرط عدم ازدواج مجدد در فقه و حقوق، مجلۀ‌ مطالعات اجـتماعی- روانـ‌شناختی زنـان، سال 8‌، شمارۀ‌ 3، (1389ش).
9. بابوکانی، علی اکبر، امیرحسینی، امین، شرط تحدید انفاق در حقوق ایران و فقه امامیه، مجله آموزه¬های حقوق مدنی، دانشگاه علوم رضوی، شماره 15، (1396ش).
10. بروجردی، محمد عبده، (1381ش)، کـلیات حـقوق اسلامی‌، تـهران‌، رهـام.
11. بـهوتی‌، منصور بن یونس، (1996م)، شرح منتهی الارادات، بـیروت، عـالم الکتب.
12. جعفری لنگرودی، محمّد جعفر، (1376ش)، حقوق خانواده، تهران، کتابخانه گنج دانش، چ دوم.
13. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، (1371ش)، تأثیر اراده در قانون مدنی، تهران، دانشگاه تهران.
14. حلّی(علامه)، حسن بن یوسف، (1415ق)، مختلف‏الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چ اول.
15. حلی(علامه)، حسن بن یوسف، (1413)، قواعدالاحکام، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چ اول.
16. حلی(علامه)، حسن بن یوسف، (1420ق)، تحریر الاحکام، موسسة آل البیت، چ سنگی.
17. حسنی، محمدحسن، عبدلی، غلامرضا، (1393)، بررسی جرم زنا در حقوق ایران و فقه حنفی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد شاهرود.
18. حمیدی، فرشاد، هاشمی، سارا، (2021م)، واکاوی فقهی و حقوقی ماهیت حق حبس زوجه و قابلیت اسقاط آن، قم.
19. خروفه، علاءالدین، (1982م)، عقد القرض فى الشریعة الاسلامیه والقانون الوضعى، مؤسسة نوفل، بیروت.
20. خمینی، روح الله، (1385ش)، صحیفه امام خمینی، ج2، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
21. خمینی، مصطفی، (1368ش)، تحریر الوسیله ترجمه علی اسلامی، انتشارات اسلامیه.اردستانی.
22. دهخدا، علی اکبر، (1347ش)، لغت نامه، چاپ دانشگاه تهران.
23. زحیلی، وَهْبَة بن مصطفی، (1420ق)، الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق، دار الفـکر.
24. زحیلی، وهبة بن مصطفی، (1420ق)، الاسرة المسلمة فی العلم المعاصر، دمشق، دار الفکر، چ اول.
25. سبزواری، محمدباقر بن محمدمؤمن، (1423ق)، کفایة‌ الاحـکام‌، قـم، دفتر انـتشارات اسـلامی.
26. شربینی، محمد الخطیب، (1374ش)، مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج‌، بـیروت‌، دار الفـکر.
27. شریف‌، علی، (1376ش)، نفقه و تمکین در حـقوق خـانواده، تـهران، بـشارت.
28. شریف، علی، (1376ش)، نفقه در حقوق ایران، پایان نامه دوره دکتری حقوق، دانشگاه تهران.
29. طرابلسی، عبدالعزیز بن براج، (1406ق)، المهذب، قم، موسسه النشر الاسلامی.
30. طباطبایی، سیّد محمّد حسین، (1363ش)، تفسیر المیزان، دفتر تبلیغات اسلامی، قم.
31. عاملی، باقر، حقوق خانواده، نشریه 20 موسسه عالی دختران ایران، تهران، (1350ش)
32. عاملی جبلی، (1270ق)، مسالک الفهام فی شرح شرایع الاسلام، ج1 دار المهدی للطباعه، تهران، چاپ 2.
33. عبدری‌، محمد‌ بن یوسف، (1377ش)، التاج و الاکلیل لمختصر خلیل، بیروت، دار الفکر.
34. عدل، مصطفی، (1379ش)، حقوق مدنی، چاپ هفتم، انتشارات بحرالعلوم.
35. فراهیدی، خلیل، (1409ق)، کتاب العین، مؤسسه دارالهجرة، چ دوم.
36. قرافی، احمد بن ادریس، (1418ق)، الفروق او انوار البروق فی انـواء الفـروق، بیروت، دار‌ الکتب العلمیه.
37. مکارم شیرازی، ناصر، (1398)، قرآن کریم، نشر کتاب‌های علوم قرآنی.
38. قرطبی، یـوسف بـن عبداللّه، (2000م)، الاستذکار الجامع لمذاهب فقهاء الامصار، بیروت، دار الکتب العلمیه.
39. قنبرپور، بهنام، (1398ش)، بررسی گزاره¬های فقهی و حقوقی متاثر از اخلاق در باب نکاح و طلاق، مجله پژوهش¬های فقه و حقوق اسلامی، شماره 15، تابستان.
40. کریمی, محسن، (2020م)، تفاوت نفقه زوجه و اقارب در فقه امامیه، انتشارات اسلامی، قم.
41. کاتوزیان، ناصر، (1384ش)، مـقدمۀ علم حقوق، شرکت سهامی انتشار، تهران، چاپ 44.
42. کاتوزیان، ناصر، (1387ش)، قواعد‌ عمومی قراردادها، شرکت سهامی انتشار تـهران، چاپ 5.
43. کاشف‌الغطاء، حسن بن جعفر، (1422ق)، انوار الفقاهه: کتاب النکاح، نـجف اشـرف، مؤسسة کاشف‌الغطاء.
44. مراغی، سید عبدالفتاح. (1417ق)، العناوین الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
45. موسوی بجنوردی، سیدمحمد، حسینی، سیده شهناز، نفقه زوجه در فقه و حقوق با رویکردی بر نظریات امام خمینی(س)، نشریه متین، دوره 11، شماره 43. (1388).
46. مـوسوی ‌‌خـمینی، سیدمصطفی، (1418ق)، الخیارات، نشر‌ آثار‌ امام خمینی، تهران.
47. مـوسوی خمینی، سیدروح‌اللّه، (1422ق)، العروة الوثقی مع‌ تعالیق‌ الامام الخمینی، نشر آثار امام خمینی، تهران.
48. محقق داماد، مصطفی، (1379ش)، حقوق خانواده، چاپ هفتم، انتشارات علوم انسانی، تهران.محقق داماد، سید مصطفی، (1374ش)، بررسی فقهی حقوق خانواده، نکاح و انحلال آن، انتشارات وزرارت ارشاد، چ 5.
49. محقق داماد، سیدمصطفی، (1406ق)، قواعد‌ فقه، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، چاپ‌ دوازدهم.
50. نائینی، محمدحسین، (1373ش)، منیة الطالب، المکتبة المحمدیه، تهران.
51. نجفی، محمّد حسن، (1366ش)، جواهر الکلام فی شرح شرایعالاسلام، المکتبة الاسلامیّة، تهران، چ دوم.
52. فلاحی, ا.ح. (2021). حقوق زنان در خوانش مقاصدی (طاهر الحدّاد).
53. محمودی, س.ف., فرد, ع.ا., مؤمنی, ع. (2021). نفقه زوجه و مقاصد شریعت.